Diễn đàn Paltalk TiengNoi TuDo Cua NguoiDan VietNam

May 12, 2008

Quốc tế I, II, III, IV là gì?

Đêm rạng sáng 05/05/2005, sau khi lên blast 190 năm ngày sinh Karl Marx (05/05/1818 – 05/05/2008), tôi nhận được một câu hỏi qua message: “anh cho em hỏi: đệ tam quốc tế cộng sản cái chữ đệ tam này có nghĩa là gì hả anh? nếu có đệ tam thì đệ nhất đệ nhị là gì?”. Tôi đã trả lời ngắn gọn nhưng nay bổ túc thêm vài ý nhỏ vào và post lại, vì có lẽ nhiều bạn còn chưa biết sơ về tiến trình của “Quốc tế”này.

“Đệ Nhất / Nhị… Quốc tế” là từ thường dùng để chỉ tập hợp của các đảng có khuynh hướng xã hội chủ nghĩa. Lưu ý là chữ “khuynh hướng xã hội chủ nghĩa” phải được hiểu theo nghĩa rộng nhất, với nhiều biến thể khác nhau. Từ “Quốc tế Cộng sản” lại thường ám chỉ đến Quốc tế thứ Ba.

Đệ Nhất Quốc tế (the First International) đã có vào thời còn Marx, nhưng ông không phải là người khai sinh nó, mà chỉ với tư cách một thành viên cấp tiến.

Đệ Nhị Quốc tế có vào khoảng thập niên cuối thế kỷ XIX và quá nửa thập niên thứ hai của thế kỷ XX, tập hợp các đảng XHCN và đảng công nhân (Labour Party). Quốc tế này có tên tuổi những nhà cách mạng rất nổi tiếng như Rosa Luxemburg, Kautsky, Plekhanov, và cả Lenin. Đường lối của Quốc tế Hai là đấu tranh nghị trường, xây dựng chủ nghĩa xã hội bằng con đường hòa bình, khiến một số lãnh tụ bất đồng. Phân hoá đã dẫn đến việc Lenin và nhóm nồng cốt của ông hình thành nên Đệ Tam Quốc tế tại Moscow vào năm 1919, với khẩu hiệu “Vô sản toàn thế giới và các dân tộc thuộc địa đoàn kết lại!” thay cho “Vô sản toàn thế giới đoàn kết lại!” của thời Marx.

Quốc tế Hai đã cố gắng tái tổ chức, và sau thế chiến II đã chuyển thành Quốc tế Xã hội Chủ nghĩa (Socialist International, ở Việt Nam chỉ dịch là “Quốc tế Xã hội” thôi), vẫn thường xuyên họp mặt định kỳ ở tầm mức thế giới. Quốc tế Hai với các đảng theo đường lối dân chủ – xã hội (hoặc “xã hội – dân chủ”) là thế lực chính trị hùng mạnh ở châu Âu, vẫn thường xuyên nắm chính quyền. Ngoài Đảng Lao động tại Anh…, phe dân chủ – xã hội ở Bắc Âu rất mạnh. B. Clinton của Đảng Dân chủ Mỹ cũng từng tham dự đại hội của Quốc tế Xã hội Chủ nghĩa này.

[Nói ngoài lề: vào thời đầu đổi mới ở Việt Nam, theo thông tin trong giới lý luận, sau các chuyến thăm Bắc Âu của nhiều các bộ cấp cao về lý luận và trong bộ máy chính quyền, các vị đã phải hết sức thán phục, xem như thiên đường xã hội chủ nghĩa đã hiện diện ở những nơi này, và có ý hướng phát triển Việt Nam theo kiều chủ nghĩa xã hội đó. Tuy nhiên, khi một “thiên đường xã hội chủ nghĩa” khác được định hình cho riêng một bộ phận xã hội, câu chuyện Bắc Âu đã hoàn toàn lui vào dĩ vãng, ít ra là đến lúc này.]

Đường lối bạo lực và thực tế hủ hóa sau khi nắm quyền của Đảng Cộng sản Liên Xô đã khiến có sự phản kháng ngay trong lòng nó. Chính Lenin, ngay những năm cuối đời (thể hiên trong những tập cuối của Lenin Toàn tập), đã chua chát và lên án mạnh mẽ tệ độc đoán, hủ bại của bộ máy đảng và chính quyền Xô Viết. [Nói ngoài nữa: tiếc rằng tiếng nói của vị lãnh tụ đầy uy lực đã hoàn toàn bị bỏ qua, bị phản bội, và cho đến đầu thế kỷ XXI này mà vẫn hoàn toàn không thấy một dấu hiệu nào thuyên giảm, nếu không nói là ngược lại!] Trostky, một bạn chiến đấu của Lenin và Stalin nhưng lại bị chính Stalin thanh trừng, phải chạy khỏi Liên Xô và thành lập Quốc tế thứ Tư. Trostky bị mật vụ Liên Xô giết ở Mexixo nhưng Đệ Tứ Quốc tế vẫn tồn tại đến ngày nay.

Trostky và Đệ Tứ Quốc tế lên án gay gắt chủ nghĩa Stalin cùng với hệ thống quan liêu, độc đoán, sùng bái lãnh đạo, vốn đã thành căn bệnh không thể chữa khỏi trong các nước xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, trong các tài liệu chính thống tại các nước theo hệ thống Liên Xô, điều này bị lờ đi, chỉ tập trung phê phán đường lối cách mạng đồng loạt của họ. Hiện Đệ Tứ mới là lực lượng cộng sản “chính thống” chứ không phải Trung Quốc hay Việt Nam thiên kinh tế thị trường. Họ chống quyết liệt chủ nghĩa tư bản nhưng tán đồng sâu sắc với xã hội dân chủ và phương thức dân chủ, bênh vực cho nhân quyền, phê phán đường lối “phản bội” về kinh tế lẫn xã hội của Trung Quốc.

Việt Nam cũng từng có một nhóm Trostkyist để lại dấu tích lịch sử, vài cụ ít nhiều có tên tuổi của nhóm này hiện sống tại Pháp.

Như vậy, Quốc tế Ba đã không còn, nhưng Quốc tế Hai và Quốc tế Bốn vẫn tiếp tục tồn tại, ở biến thể này hay biến thể khác. Đánh giá một cách thích đáng vai trò và vị trí lịch sử cũng như đương đại của họ, là công việc chưa được chính thức đặt ra ở Việt Nam.

Le Tuan Huy

Đọc thêm:

Tủ sách nghiên cứu là trang web của nhóm Đệ tứ Việt Nam với nhiều tư liệu quý như (download, file pdf):

Nếu bạn nào có thể lùng sục thư viện, tìm đọc:

  • Trước đây và hiện nay, phê phán kiểu lý luận Xô Viết đối với con đường xã hội – dân chủ khác nhau bao xa, xem: P. N. Phê-đô-xê-ép, Chủ nghĩa xã hội dân chủ là gì?, Nxb Thông tin Lý luận, Hà Nội, 1981.
  • Các quan điểm “chính thống” và “không chính thống” vào thời kỳ đầu đổi mới, về chủ nghĩa xã hội dân chủ và đa nguyên, xem: Nhiều tác giả, Dân chủ, đa nguyên và thời đại, Ban Khoa học Xã hội Thành uỷ TP. Hồ Chí Minh, TP. HCM, 1990.

 

 

Advertisements

Leave a Comment »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: