Diễn đàn Paltalk TiengNoi TuDo Cua NguoiDan VietNam

May 31, 2008

Khủng Hoảng Thực Phẩm Thế Giới

Filed under: Môi sinh Môi trường, nông nghiệp — tudo @ 7:23 pm

Trần Bình Nam

I . Vấn nạn

Thế giới đang trải qua một cơn khủng hoảng thực phẩm gay gắt.

Đây không phải là một vấn đề mới. Cách đây gần 200 năm, ông Thomas Robert Malthus (1766-1834) nhà kinh tế và nhân chủng học người Anh đã tiên đoán rằng thế giới  càng đông người thì đến một lúc sẽ không đủ thực phẩm cho mọi người có cái ăn.  Nhưng các chuyên viên thực phẩm bảo rằng: không lo. Con người sẽ khẩn thêm đất và tạo ra giống tốt sản xuất nhiều để có đủ thực phẩm cho một chục tỉ người trên thế giới. Mấy chục năm gần đây khi giá dầu thô tăng lên do nhu cầu phát triển của Trung quốc và Ấn độ, các chuyên viên năng lượng cười bảo: đừng lo thiếu dầu mỏ. Người ta sẽ dùng bắp chế biến xăng chạy xe. Nhưng một số chuyên viên lương thực đã lo ngại rằng đem bắp sản xuất dầu sẽ sinh ra nạn thiếu thực phẩm tại các nước nghèo (ethanol và nạn đói trên thế giới) .

Bước qua thế kỷ 21, thế giới bận rộn với cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq nên hầu như quên bẵng vụ thực phẩm và dầu thô.

Vào cuối mùa hè năm 2007 lúa mì trên thị trường thế giới bỗng nhiên lên giá. Lúc đầu người ta nghĩ vì mất mùa tại Hoa Kỳ và Âu châu và hạn hán tại Úc châu. Nhưng không, hình như có một phản ứng dây chuyền do giá dầu thô lên cao làm cho giá sinh hoạt nhất là thực phẩm tại khắp nơi trên thế giới tăng vọt.

Trong khi đó một số nước có khả năng xuất cảng nông phẩm tạm ngưng xuất cảng để cho trong nước có đủ dùng làm cho nguồn cung cấp lương thực trên thế giới bỗng nhiên bị hạn chế. Lúc này người ta mới thấy bắp là cần thiết và Hoa Kỳ và Brazil đã quá phung phí để chế xăng chạy xe làm cho giá bắp trên thị trường lương thực tăng giá phi mã. Giá bắp kéo theo giá đậu nành tiêu thụ nhiều tại Trung quốc. Và cứ thế giá các loại thực phẩm căn bản như bắp, đậu nành, lúa mì, lúa mạch, gạo, đậu phụng, mè, kê đều lên giá.

            Chưa hết, các nhà đầu tư từ bỏ thị trường nhà cửa đang xuống quay qua đầu tư vào thị trường thực phẩm đang lên làm cho thực phẩm đã khan hiếm càng trở nên khan hiếm. Và do đồng mỹ kim mất giá người ta đổ ngoại tệ mạnh hơn để mua lúa mì của Hoa Kỳ để tích trữ. Các nước Nhật, Phi, Nam Hàn, Đài Loan thi nhau mua bất chấp giá cả. Và vào lễ Giáng sinh 2007, cuộc khủng hoảng thực phẩm trên thế giới bùng nổ. Cơ quan Lương Nông Liên hiệp quốc cảnh báo nạn đói đã xuất hiện tại Bắc Hàn và các nước Tây Phi châu.

Dân chúng trong ít nhất 14 quốc gia xuống đường biểu tình bày tỏ sự bất  mãn trước nạn giá thực phẩm lên cao. Thủ tướng nước Haiti Jacques Edouard Alexis từ chức, và tại Bangladesh 20.000 công nhân xuống đường đình công đòi tăng lương để đủ tiền nuôi sống gia đình. Chính phủ Nam Dương giải tỏa ngân khoản khẩn cấp để cứu đói.

 Tuy nhiên dù nơi nào giá thực phẩm cũng lên cao, nhưng ảnh hưởng mỗi vùng một khác, tùy theo trình độ kinh tế mỗi nơi. Tại các nước phát triển dân dùng từ 20% đến 30% lợi tức cho thực phẩm thì giá thực phẩm lên cao chưa thay đổi mức sống của dân chúng. Nhưng tại các nước đang mở mang dân chúng dùng từ 60% đến 80% lợi tức cho thực phẩm thì giá thực phẩm tăng làm thay đổi mức sống của dân chúng có thể đưa đến bất ổn xã hội. Và một tỉ người có hoa lợi mỗi ngày một mỹ kim thì chỉ có thể sống cầm hơi với giá thực phẩm gia tăng hằng ngày.  

Hai bản thống kê sau đây cho thấy tình hình thiếu đủ thực phẩm hiện nay trên thế giới:

Các nước xuất cảng thực phẩm trong năm 2007

(triệu tấn)

 

Bắc Mỹ

(xuất /nhập )

Nam Mỹ

(xuất /nhập )

Liên bang Nga

(xuất /nhập )

Nam Á

(xuất /nhập )

130.2/24.8

41.5/23.9

27.6/6.6

7.9/7.5

 

Các nước nhập cảng thực phẩm trong năm 2007

(triệu tấn)

Âu châu

xuất/nhập

Bắc Phi

xuất/nhập

Hạ Sahara

xuất/nhập

Trung Đông

xuất/nhập

Đông Á

xuất/nhập

Đông Nam Á

xuất/nhập

14.8/26.4

1/29.5

2.6/19.6

2.9/32.6

5.4/47.2

14.8/20.3

 

Hai nguyên nhân chính khác làm cho giá thực phẩm tăng vọt là: (1) như đã nói một số nước sản xuất gạo đã hạn chế xuất cảng như Trung quốc, Việt Nam, Ấn Độ, Ai Cập, Cambodia, và Nam Dương; Argentina hạn chế xuất cảng bắp; Liên bang Nga và Ukraine, Kazakhstan hạn chế xuất cảng các loại ngủ cốc. (2) tiêu thụ tăng, như tại Trung quốc và Ấn độ dân chúng có khả năng tài chánh ăn thịt nhiều hơn và phải dùng thực phẩm nuôi súc vật. Theo thống kê muốn sản xuất một cân thịt bò cần ít nhất 7 cân bắp, một cân thịt heo cần 6.5 cân thực phẩm và một cân thịt gà cần 2.6 cân thóc.

            Hoa Kỳ là nước sản xuất thực phẩm. Nhưng độ ấm của bầu khí quyễn sẽ là một yếu tố làm cho sự sản xuất thực phẩm bị giảm bớt và là một yếu tố làm cho lương thực trên thế giới càng khan hiếm . Bộ Canh Nông Hoa Kỳ trong một bản báo cáo phổ biến ngày 27/5/08 cho thấy rằng độ nóng của khí bầu không khí làm cho nước khan hiếm, mùa màng dễ bị hỏng, súc vật không được béo tốt, sản xuất ít sữa và dễ bệnh vào mùa hè. Cỏ dại tràn chiếm các cánh đồng phía bắc (vì trời ấm hơn) và sức chống thuốc trừ cỏ mạnh hơn. Khí trời ấm làm dễ cháy rừng và đốt cháy hoa mầu. Các yếu tố kể trên có tính toàn cầu .

           

II . Các giải pháp

Giá thực phẩm đang trở thành một vấn nạn thế giới và đòi hỏi giải pháp toàn cầu. Một số nhà khoa học và chuyên viên về lương thực đã đề ra một số giải pháp   để giảm thiểu sự thiếu lương thực:

Ngưng sản xuất xăng từ bắp trong một thời gian. Tại Hoa Kỳ và Brazil người ta chế xăng từ bắp (gọi là biofuel), tại Âu châu làm bằng hạt cải dầu (rapeseed), trái cây cọ (palm) và dầu đậu nành, và việc này làm cho giá các thứ thực phẩm này tăng giá lên từ 25% đến 33%. Viện nghiên cứu lương thực thế giới cho rằng việc trợ cấp các cơ sở sản xuất biofuel là một việc làm vô nhân đạo và đề nghị thế giới đồng ý với nhau ngưng sản xuất trong vòng 5 năm để tìm ra một giải pháp thích hợp cho năng lượng và lương thực. Việc này không đơn giản đối với Hoa Kỳ. Từ năm 2001 đến nay Hoa Kỳ đã đầu tư hàng tỉ mỹ kim vào việc sản xuất biofuel. Ngưng sản xuất sẽ làm cho các nông dân vòng đai nông nghiệp ở trung bắc Hoa Kỳ có vấn đề . Đó là chưa nói đến ngưng sản xuất biofuel giá xăng sẽ tăng cao hơn và ảnh hưởng ngược lại đến giá cả lương thực. Hiện nay mỗi ngày thế giới sản xuất được 300.000 thùng (barrel) biofuel và đáp ứng được 33% nhu cầu xăng gia tăng hằng ngày trên thế giới. Một giải pháp toàn vẹn hơn là chuyển qua việc sản xuất biofuel bằng nguyên liệu không phải là lương thực như cỏ, cây rừng và rong biển. Hoa Kỳ đang nghiên cứu và có thể đi vào sản xuất thương mãi vào năm 2012.

            Hoa Kỳ thay đổi hình thức giúp đỡ: Hiện nay mỗi năm Hoa Kỳ giúp thế giới 2 tỉ mỹ kim thực phẩm. Theo luật, chính phủ Hoa Kỳ mua thực phẩm thặng dư của nông dân Hoa Kỳ, và thuê tàu thủy của Hoa Kỳ chở đến các nơi cần (có khi xa nửa vòng trái đất) giao cho các cơ quan thiện nguyện địa phương để họ phát không hay bán lại với giá rẻ. Cách thức giúp đỡ nhiêu khê chậm chạp này đôi khi làm cho việc cứu giúp không kịp thời. Ngoài ra nó làm cho giá thực phẩm tại địa phương trở nên rẻ rề và nông dân địa phương không muốn sản xuất nữa. Có ý kiến đề xuất chính phủ Hoa Kỳ nên dành ít nhất 25% tiền để mua thực phẩm ngay tại địa phương phân phối cho dân. Như vậy vừa nhanh vừa giúp nông dân địa phương sản xuất. Tuy nhiên đề nghị này khó được quốc hội Hoa Kỳ thông qua vì các nhà làm luật Mỹ cần bảo vệ các nông dân Hoa Kỳ và làm cho ngân khoản trợ giúp trở lại kích thích nền kinh tế Hoa Kỳ .

Gầy giống và tăng cường đất, phân: Tại các nước Phi châu nông dân chỉ dùng 10% lượng phân dùng tại các nước phát triển trên cùng một diện tích canh tác nên hoa lợi rất kém. Cơ sở thiện nguyện Rockefeller và Bill & Melinda Gates cùng với Ngân hàng Thế giới đã bỏ ra hằng trăm triệu mỹ kim để thiết lập các cơ sở nghiên cứu đất và phân và cấp phiếu trợ cấp mua phân cho nông dân Phi châu. Tuy nhiên phương pháp này bị chỉ trích là làm chết sáng kiến của nông dân địa phương. Kinh nghiệm cho thấy nông dân Ấn độ cùng một thửa đất sản xuất gấp 4 lần nông dân Phi châu, trong khi nông dân Trung quốc sản xuất gấp 7 lần.

Tạo giống: Bằng cách thay đổi bản chất hạt giống (genetically modified – GM) là một phương cách giúp tăng cường sản xuất, hiện thịnh hành tại Hoa Kỳ, Brazil, Argentina, Úc châu và Canada, nhưng các nước Âu châu còn dè dặt vì ngại có hại cho sức khỏe con người, cho cây cối và các giống ngủ cốc thiên nhiên.

Ngăn chận đầu cơ hưởng lợi: Trong khi thực phẩm khan hiếm, một số nhà đầu tư bỏ tiền tích trữ lương thực kiếm lời làm cho thực phẩm càng khan hiếm hơn.  Ngăn chận đầu tư hưởng lợi bằng luật hay bằng chính sách tài chánh cũng là một trong những phương pháp chống khan hiếm thực phẩm. Tuy nhiên một số chuyên viên về kinh tế tài chánh và thực phẩm không cho đây là một phương pháp hữu hiệu. Những chuyên viên này cho rằng phương pháp này bóp méo thị trường không cho nó chuyển vận theo luật cung cầu.

Bỏ nguyên tắc viện trợ nông dân: Hoa Kỳ và các nước Âu châu có chương trình trợ cấp nông dân. Các vòng hội đàm Doha (trong khuôn khổ Tổ chức Mậu  dịch Thế giới – WTO) trong 6 năm qua không giải quyết được vấn đề chấm dứt trợ cấp nông dân và làm bóp méo thị trường lương thực thế giới. Mỗi năm Hoa Kỳ và Âu châu trợ cấp 17 tỉ mỹ kim cho nông dân mình làm cho giá lương thực Hoa Kỳ và Âu châu bán ra thị trường thế giới quá rẻ làm cho nông dân các nước đang phát triển không thể sản xuất cạnh tranh. Thời gian gần đây đứng trước vấn đề khan hiếm thực phẩm, nhiều quốc gia đã lấy những quyết định đơn phương không cần chờ kết quả của các vòng hội đàm Daho. Thí dụ Ấn độ, Ai Cập bỏ thuế nhập cảng để dân có lương thực rẻ tiền, trong khi Liên bang Nga, Argentina và Việt Nam ngưng xuất cảng thực phẩm để bảo đảm đủ thực phẩm cho dân trong nước.

Khuyến khích tiêu thụ bớt thịt: Hiện nay dân Trung quốc và Ấn độ khá giả hơn nên ăn nhiều thịt (nhất là thịt heo đối với Trung  quốc), và làm tiêu hao nhiều nguồn thực phẩm như bắp để cho trâu bò, heo gà ăn . Tuy nhiên phương pháp này rất tế nhị vì dân Mỹ và Âu châu vốn ăn thịt từ lâu và ăn nhiều, bây giờ dân Trung quốc và Ấn độ mới biết ăn ngon thì khuyên giảm ăn để tiết kiệm thực phẩm cho người nghèo hơn thì thật không ổn.

Phát huy tinh thần liên đới: Vấn đề khan hiếm thực phẩm hiện nay là một vấn đề chung của 6.6 tỉ nhân mạng trên trái đất chứ không riêng gì của một vùng nào trên thế giới. Cho nên tinh thần liên đới trách nhiệm và giúp đỡ nhau là một tinh thần tối cần thiết, vì vào giữa thế kỷ 21 này dân số thế giới sẽ đạt đến 9.1 tỉ người, tức tăng thêm 2.5 tỉ miệng ăn.

Các quốc gia sung túc và giàu có thường có chương trình giúp đỡ các nước nghèo, nhưng trên thực tế không thực hiện lời cam kết. Năm 2002 các nước giàu cam kết trích 0.7% tổng sản lượng quốc gia để giúp các nước nghèo, nhưng chỉ có 22 nước giúp 0.45%, và Hoa Kỳ chỉ giúp 0.16%. Khối G-8 đã hứa sẽ tăng gấp đôi tiền viện trợ lên con số 65 tỉ mỹ kim từ năm 2004 cho đến năm 2010, nhưng còn phải chờ xem.

Sau cùng một vài con số phí phạm cần quan tâm. Trên thế giới hiện nay mỗi ngày có 25.000 người chết đói, trong khi tại Hoa Kỳ mỗi năm đổ đi khoảng 48 tỉ kilo thực phẩm ăn thừa, trung bình mỗi người Mỹ đổ đi 160 kilo thực phẩm mỗi năm.

III . Mặt tích cực của cơn khủng hoảng lương thực

Cơn sốt thực phẩm hiện nay đang gõ cửa Hoa Kỳ là nước chưa từng đối diện với việc thiếu thực phẩm nên có khả năng cao thức tỉnh thế giới về một vấn nạn  chung trước mắt. Và đó là tác dụng tích cực nhất của cơn khủng hoảng này.

Trần Bình Nam

June 1, 2008

binhnam@sbcglobal.net

www.tranbinhnam.com

Tài liệu tham khảo:

1.     “The Economics of Hunger: A brutal convergence of events has hit an unprepared global market” (The Washington Post National Weekly Edition – May 5-11.2008 ) by Anthony Faiola

2.     “Fixing the Food Crisis” (US News & World Report – May 19, 2008 ) by Marianne Lavelle & Kent Garber

3.     “Food price inflation is just the beginning” (The San Diego Union-Tribune – May 28, 2008 ) by Mike Lee

4.     “Thomas Malthus” (History of Classical Economics), Google

Leave a Comment »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: